Nemea to niewielka miejscowość na północno-wschodnim Peloponezie, położona w bliskim sąsiedztwie Myken oraz Koryntu. Miłośnicy antyku kojarzą ją przede wszystkim z ruin ważnej świątyni Zeusa oraz pozostałości stadionu, na którym swego czasu rozgrywano prestiżowe igrzyska nemejskie. Poza tym, to właśnie w okolice Nemei Herakles – największy z greckich herosów – został wysłany na pierwszą ze swoich słynnych, dwunastu prac. Chodzi oczywiście o wytropienie i zabicie strasznego lwa nemejskiego. Herakles nie tylko uporał się z trudnym zadaniem, ale i zdjął z bestii skórę, której odtąd używał jako płaszcza.
Choć Nemea posiada spore znaczenie historyczne, współcześnie jest miejscem znacznie rzadziej odwiedzanym niż czołowe greckie stanowiska archeologiczne. Dzięki temu, Nemea oferuje przyjemną ciszę, spokój oraz autentyczny klimat. Z tego powodu, Nemea to idealny przystanek dla osób szukających kontaktu z historią z dala od masowej turystyki i przytłaczającego zgiełku.
Spis treści
Krótka historia Nemei
Historia Nemei nierozerwanie związana jest z dziejami świątyni Zeusa, która została wzniesiona w tym miejscu na początku VI w p.n.e. Osada nie miała zwyczajnych mieszkańców, a na stałe w sanktuarium przebywali wyłącznie kapłani.
Od co najmniej 573 r. p.n.e. Nemea jest gospodarzem igrzysk nemejskich – jednych z czterech słynnych igrzysk panhelleńskich (obok Olimpii, Delf oraz Istmi k. Koryntu). Były to zawody na tyle istotne, że w czasie ich trwania ogłaszano święty rozejm, zawieszając na chwilę wszelkie wojny i pozwalając bezpiecznie dotrzeć pielgrzymom do sanktuarium. Uważa się, że igrzyska trwały około pięć dni, a w programie były zarówno konkurencje sportowe (biegi, boks, jeździectwo, wyścigi rydwanów), jak i artystyczne (np. gra na kitarze).
Legendy wiążą ustanowienie zawodów z wizytą w Nemei Siedmiu, którzy wracali ze swojej słynnej wyprawy przeciwko Tebom. Bohaterzy spotkali kobietę imieniem Hypsipyle, która zajmowała się wówczas dzieckiem – małym Ofeltesem, synem kapłana Zeusa. Ponieważ goście byli spragnieni, piastunka natychmiast pognała po wodę, pozostawiając malca w trawie, pośród liści selera. W tym momencie na miejscu pojawił się wąż i zagryzł niemowlę. Siedmiu zabiło bestię oraz ustanowiło na cześć zmarłego Ofeltesa igrzyska.
W przeciwieństwie do igrzysk olimpijskich, igrzyska nemejskie rozgrywane były co dwa lata: raz zimą, raz latem. Zwycięzcy dekorowani byli wieńcem z liści selera, a sędziowie przyodziani byli w czarne szaty – na znak żałoby po Ofeltesie. Z początku igrzyskami zajmowało się miasto Kleonaj, ale z czasem organizację przejęło bogatsze i potężniejsze Argos.
Z czasem igrzyska nemejskie zostały przeniesione do Argos i zaczęły stopniowo tracić na znaczeniu. Powolną degradację sanktuarium zatrzymano dopiero w końcówce IV w p.n.e., gdy staraniem dynastii macedońskiej zawody wróciły na pierwotny stadion, a świątynia została gruntownie odrestaurowana. Hossa nie trwała jednak długo, ponieważ już w połowie III w p.n.e. igrzyska wróciły do Argos. Wiemy, że zawody (prawdopodobnie sporadycznie?) odbywały się tu jeszcze w czasach rzymskich, ale generalnie rzecz biorąc, znaczenie Nemei stale spadało. Wraz z upływem kolejnych lat, ludność porzuciła kult Zeusa na rzecz nowego Boga, a sanktuarium obróciło się w ruinę.
Nemea – dojazd, zwiedzanie
Nemea jest już kolejnym punktem mojej samochodowej wycieczki po Grecji Środkowej i Peloponezie. Do stanowiska archeologicznego postanawiam wstąpić w drodze z Olimpii (w zachodniej części półwyspu) do Myken. W przypadku tego odcinka, cieszyłem się nie tylko na cel, ale również na samą drogę. Peloponez jest bowiem bardzo górzysty, dzięki czemu sama podróż tutejszymi szosami pozwala nacieszyć oczy mnóstwem pięknych panoram. Wprawdzie deszczowa pogoda nieco psuje mi widowisko, ale nawet w mglistej formie góry wyglądają na wyjątkowo majestatyczne.
Do Nemei dojeżdżam ok. 2,5 godziny po opuszczeniu Olimpii. Aura się w międzyczasie zmieniła, co pozwala mi na zwiedzanie stanowiska archeologicznego w akompaniamencie przyjemnych promieni październikowego słońca.
Bilet wstępu do Nemei kosztuje 10 euro i umożliwia zwiedzanie dwóch części stanowiska archeologicznego (ruiny świątyni Zeusa oraz ruiny antycznego stadionu) oraz muzeum archeologicznego.
Świątynia Zeusa w Nemei
Najważniejszym i najszerzej rozpoznawalnym zabytkiem stanowiska archeologicznego w Nemei są pozostałości świątyni Zeusa, wzniesionej w IV w p.n.e. (po tym jak wcześniejsza budowla – z początku VI w p.n.e., została strawiona przez pożar). W czasach swojej największej świetności, gmach był otoczony 32 kolumnami, utrzymanymi we wszystkich trzech znanych porządkach: doryckim, jońskim oraz korynckim. Co ciekawe, aż trzy z nich zachowały się w stanie oryginalnym i stoją na swoim miejscu od ponad dwóch tysięcy lat! Sześć kolejnych zrekonstruowano z oryginalnych elementów, odkopanych w czasie prowadzonych tu wykopalisk. Uczyniono to, aby dać zwiedzającym lepsze wyobrażenie na temat wielkości całej budowli.
W II w n.e. świątynię zwiedzał rzymski pisarz Pauzaniasz, przy okazji tworzenia swojego potężnego przewodnika po Helladzie. Badacz ocenił świątynię w Nemei jako wartą zobaczenia, ale jednocześnie zwrócił uwagę na zawalony już wówczas dach.
Poza świątynią Zeusa, w tej części stanowiska archeologicznego podziwiać można jeszcze pozostałości dziewięciu innych budynków o nieustalonym przeznaczeniu. Wiadomo tylko, że jeden z nich służył do przygotowywania posiłków, a inny – do ich zjadania. Nieopodal świątyni znajdowały się niegdyś różniej inne budowle jak np. heroon Ofeltesa, związany z lokalnym kultem zmarłego niemowlęcia, zbiornik wodny czy też wczesny stadion.
Świątynia Zeusa w Nemei i jej najbliższe otoczenie ma w sobie coś szczególnego. Stanowisko położone jest nieco na uboczu od dzisiejszych zabudowań miasta, przez co jest tu bardzo cicho i spokojnie. Nie trzeba przepychać się przez tłum czy też szukać dobrego miejsca, żeby nie uchwycić na zdjęciu dziesiątek przypadkowych ludzi. Jak okiem sięgnąć, tylko antyczne kolumny, śródziemnomorska roślinność i łagodne, peloponeskie wzgórza… Jednocześnie, nemejskie stanowisko jest bardzo niewielkie. Nawet uważne zwiedzanie tego miejsca nie powinno zająć więcej niż kilkadziesiąt minut.
Przy tej części stanowiska archeologicznego znajduje się też niewielkie muzeum archeologiczne.
Stadion w Nemei
Stadion w Nemei znajduje się w drugiej części stanowiska archeologicznego, położonej ok. 800 metrów od kasy biletowej, muzeum i świątyni Zeusa. Budowla, którą oglądać możemy dzisiaj pochodzi z IV w p.n.e., a pomieścić mogła aż 40 000 widzów! Stadion mierzył 178 metrów długości, a odbywały się tu przede wszystkim biegi. Podobnie jak w Olimpii, również i tutaj do dzisiaj widoczna jest kamienna linia startu.
Cechą charakterystyczną stadionu jest niesamowity, doskonale zachowany tunel wejściowy. Niegdyś wbiegali nim sportowcy i sędziowie; dzisiaj przechodzą tu nieliczni w Nemei turyści. Jego absolutną osobliwością są napisy, wydrapane wieki temu przez helleńskich sportowców. Najczęściej są to imiona dawnych zawodników, ale trafiło się i słowo NIKΩ („zwyciężam”).
Poza stadionem, w tej części stanowiska archeologicznego możemy zwiedzić apodyterionu, czyli dawnej szatni dla sportowców.
Data wycieczki: 24 października 2025 roku
Dziękuję za poświęcenie czasu na przeczytanie mojego wpisu! Jeśli chcesz być na bieżąco z nowymi treściami, zapraszam do śledzenia mnie na Facebooku i Instagramie! Będę wdzięczny za każde polubienie, komentarz i udostępnienie. Jeżeli uważasz moje treści za wartościowe i chcesz mnie wesprzeć, zapraszam do postawienia mi wirtualnej kawy na buycoffee.to.
