Łamana Skała (929 m n.p.m.) i Grota Komonieckiego w Beskidzie Małym

Łamana Skała (929 m n.p.m.) jest drugim co do wysokości szczytem Beskidu Małego, ustępującym pierwszemu Czuplowi o zaledwie metr. Ponieważ zarówno droga na górę, jak i sam wierzchołek są całkowicie zalesione, miejsce to nie oferuje żadnych walorów widokowych. Koneserzy beskidzkiej przyrody nudzić się tu jednak nie będą: na zboczach Łamanej Skały funkcjonuje rezerwat „Madohora”, powołany dla ochrony piaskowcowych ostańców i niemałych połaci buczyny karpackiej. Poza tym, szczyt jest dobrym miejscem na niedługi spacer po górach, bez tłumów, a za to z ciszą lasu i smakiem samotności. Dla zainteresowanych zdobywaniem rozmaitych górskich odznak – Łamana Skała należy do zestawienia Diademu Gór Polski. Grota Komonieckiego jest natomiast najpopularniejszą jaskinią Beskidu Małego. Znajduje się na północnych stokach Łamanej Skały, w granicach administracyjnych miejscowości Las. Miejsce jest ciekawą beskidzką osobliwością, której odwiedzenie można łatwo połączyć ze zdobywaniem pobliskich szczytów. W niniejszym wpisie opiszę wejście na Łamaną Skałę od strony Targoszowa oraz pozaszlakowe zejście przez Grotę Komonieckiego do miejscowości Las (gm. Ślemień).

Spis treści

1. Osiedle Snokówka
2. Podejście na Czarną Górę (808 m)
3. Smrekowica (885 m) i Anula
4. Łamana Skała (929 m) – szczyt
5. Grota Komonieckiego
6. Zejście do Lasu
7. Mapa wycieczki
8. Bibliografia

Osiedle Snokówka

Na Łamaną Skałę ruszam biegiem z miejscowości Kuków (gm. Stryszawa), wprost sprzed domu moich dziadków na osiedlu Zdziebel. Za sklepem spożywczym „u Żurka” skręcam w lewo, mijając następnie spory zakład produkcji mebli. Przez dwa kilometry biegnę asfaltową szosą, wiodącą przez las, wzdłuż urokliwego potoku Targoszówka. W ten sposób docieram do pierwszych zabudowań Targoszowa (gm. Stryszawa), a dokładniej do przystanku autobusowego na os. Wieczorki (ok. 490 m n.p.m.). W tym miejscu uciekam z asfaltowej drogi na leśną ścieżkę, dalej podążając szlakiem zielonym. Jest to fragment dłuższej trasy, biegnącej z Suchej Beskidzkiej na przełęcz Kocierską, a wyznakowanej przez Rafała Tatkę w 1950 roku.

Czeka mnie teraz pół kilometra leśnego umiarkowanie trudnego podejścia, na którym do pokonania jest ok. 60 metrów różnicy wysokości. Następnie szlak wychodzi na asfaltową drogę, prowadząc przez zabudowania targoszowskiego osiedla Snokówka (550 – 630 m n.p.m.). Po prawo otwiera się sympatyczna panorama na górującą nad Krzeszowem Żurawnicę, po lewo znajduje się zalesiony Zdziebel (628 m n.p.m.). Blisko kilometr podejścia po utwardzonym podłożu i moja trasa z powrotem nurkuje w gęstym lesie.

Podejście na Czarną Górę (808 m)

Zaczynam teraz najbardziej wymagającą część mojej wycieczki, a mianowicie odcinek z osiedla Snokówka na Czarną Górę. Na dystansie 700 metrów należy pokonać tutaj 170 metrów różnicy wysokości. Dziesięć minutek pracy na podwyższonym tętnie i melduje się na Czarnej Górze (808 m n.p.m.). Za szczytem szlak łagodnieje, prowadząc dalej zalesionym grzbietem. Grzbiet ów odchodzi od głównego grzbietu Beskidu Małego na wysokości Smrekowicy i przez wspomniane już Czarną Górę i Zdziebel opada do doliny rzeki Koconki. Swoją drogą, zawsze kiedy tu jestem, mam wrażenie, że nieprzypadkowo ktoś nazwał to miejsce „Czarną Górą”. Las jest tu bowiem na tyle gęsty, że niezależnie od pory dnia, jest tu ciemno i mrocznie. Jedynie od święta, po prawej stronie, zza drzew przebijają widoki na zbocza pobliskiego Leskowca. Na wysokości ok. 840 m n.p.m. mijam zarastającą polanę Suwory, gdzie bije źródło Zimna Woda. Wedle Radosława Trusia, miejsce to było niegdyś atrakcją turystyczną dla przybywających do Targoszowa i Krzeszowa letników, a w czasie II wojny światowej stawiło arenę ostrych walk partyzanckich.

Smrekowica (885 m) i Anula

Ścieżka wyprowadza mnie na główny grzbiet Beskidu Małego pod szczytem Smrekowicy (885 m n.p.m.). Szlak zielony łączy się tu ze szlakiem czerwonym, fragmentem Małego Szlaku Beskidzkiego. Szybko dołącza również szlak żółty z Rzyk. Biegnę teraz szeroką, grzbietową ścieżką. Widoków dalej brakuje, ale bardzo lubię to miejsce. Przyroda jest tu przepiękna, ludzi niewiele. Tego dnia mocno padało, dlatego zieleń wydaje się jeszcze bardziej intensywna. Przy szlaku niekiedy można spotkać niewielkie wychodnie skalne – tzw. Wędrujące Kamienie.

W ten sposób docieram do rozstajów pod Anulą (ok. 890 m n.p.m.). Jak głosi przybita do pieńka tabliczka, z miejscem tym związana jest niesamowita legenda. Jeśli kto ciekawy – pod spodem załączam zdjęcie, lepiej tego nie ujmę :D. Ja biegnę prosto, dalej za znakami żółtymi i czerwonymi. Nad Anulą szlak robi się na moment nieco bardziej skalisty. Na prawo odchodzi zresztą ścieżka, prowadząca w kierunku większej skałki, wykorzystywanej do uprawiania boulderingu.

Wkrótce mijam tablicę informacyjną na temat znajdującego się tutaj rezerwatu przyrody Madohora. Rezerwat został powołany do życia w 1960 roku celem ochrony m.in. tutejszych wychodni skalnych z piaskowca istebniańskiego oraz zbiorowisk kwaśnej buczyny karpackiej. A skąd taka nazwa? Ano z błędu! Nazwa „Łamana Skała” funkcjonuje bowiem w źródłach już od XV wieku i uznawana jest dzisiaj za jedyną poprawną. Tak się jednak składa, że pod koniec XIX wieku powstała austriacka mapa, na której kartografowie poczynili niewielką pomyłkę. Łamana Skała nie została w ogóle na niej zaznaczona, a sąsiedni szczyt – Mlada Hora – opisany został jako „Madohora”. Błąd został powielony na późniejszych mapach oraz w przewodnikach. Pomimo iż znawcy beskidzkiej nomenklatury już dawno wykryli omyłkę, nazwa przylgnęła jako synonim Łamanej Skały. No zresztą przyznajcie… Madohora… Ładnie to brzmi, co nie?

Łamana Skała (929 m) – szczyt

Szlak nie przechodzi przez sam szczyt Łamanej Skały, trawersując go od strony północnej. Na wierzchołek można się jednak dostać wyraźną i wydeptaną ścieżką, odchodzącą od wyznakowanej trasy ok. 400 metrów za Anulą. Miejsce, w którym należy opuścić szlak zostało zresztą odpowiednio oznaczone żółtą tabliczką, ulokowaną tu przez wadowicki oddział PTTK. Na Łamanej Skale (929 m n.p.m.) melduje się niespełna godzinę po opuszczeniu Kukowa i ok. 45 minut od wbiegnięcia na zielony szlak na os. Wieczorki. Wprawdzie szczyt jest całkowicie zalesiony, ale jest tu naprawdę przyjemnie. Otoczony jestem intensywną przyrodą, której niewątpliwego uroku dodaje zachodzące właśnie słońce. Na szczycie znajduje się palenisko, na jednym z drzew wisi tabliczka z nazwą góry.

Z Łamanej Skały wracam z powrotem na Mały Szlak Beskidzki. Gdybym puścił się teraz w kierunku zachodnim, po 800 metrach dotarłbym do jednej z większych z okolicznych wychodni skalnych – do Zwaliska. Kilka kroków dalej znajduje się natomiast stacja górna wyciągu narciarskiego Czarny Groń, przy której urządzono niedawno „chatkę pod Łamaną Skałą”. Gdybym poszedł jeszcze dalej, zszedłbym na przełęcz na Przykrej (757 m n.p.m.), a następnie dotarłbym na najbardziej widokowy szczyt Beskidu Małego – na Potrójną (887 m n.p.m.). Czerwony szlak wiedzie dalej głównym grzbietem, prowadząc na przełęcz Kocierską, wyposażoną w duży turystyczny parking. Wycieczka z tejże przełęczy na Łamaną Skałę liczy sobie 6,5 km i wymaga pokonania zaledwie 350 metrów różnicy wysokości. Będzie to więc dobra propozycja dla tych, którzy chcą zdobyć drugi co do wysokości szczyt Beskidu Małego jak najmniejszym wysiłkiem.

Grota Komonieckiego

W obranym przeze mnie wariancie wracam na rozstaje pod Anulą, gdzie obieram szlak niebieski, biegnący w kierunku miejscowości Kocoń (gm. Ślemień). Na trasie tej pozostaje zaledwie 150 metrów, po czym skręcam w lewo – na wąską, ale dobrze widoczną ścieżkę. Przez następne kilkaset metrów przedzieram się przez gęsty las, szybko tracąc wysokość na stromym zboczu. Ponieważ ścieżka miejscami kluczy, polecam pokonywać ją uważnie, najlepiej z GPSem w zanadrzu. Przez większość czasu, zejście nie oferuje walorów widokowych. Jest jednak i wyjątek – w pewnym momencie, na wysokości ok. 800 m n.p.m., pojawia się bowiem wyraźny prześwit z panoramą Babiej Góry. Kilkanaście minut zejścia i trafiam na szerszą drogę. Tam też dostrzegam wyraźny znak, prowadzący mnie w kierunku Groty Komonieckiego. Jedna z tablic informuje mnie natomiast, że w rejonie tym PTTK Ślemień prowadzi prace znakarskie, związane z utworzeniem nowej ścieżki dydaktycznej z Koconia. Dobra inicjatywa!

Grota Komonieckiego to najpopularniejsza jaskinia Beskidu Małego, leżąca na wysokości ok. 700 m n.p.m. Jest to spora jama o szerokości 16 metrów, wysokości maksymalnie 2 metrów i głębokości 11 metrów. Charakterystyczną cechą jaskini jest niewielki potok, spadający z góry płyty cieniutkim wodospadem. Szczególne wrażenie robi to zimą, gdy w grocie powstają grube, lodowe sople. Zgodnie z danymi Państwowego Instytutu Geologicznego, na tarasie jaskini znaleziono fragment wióra z piaskowca kwarcytycznego, co może świadczyć o obecności w tym miejscu człowieka prehistorycznego. Pewnym jest natomiast, że grota od wieków była dobrze znana miejscowej ludności i wykorzystywana jako schowek na cenniejsze przedmioty w czasie wojen bądź innych kataklizmów. Miejsce zawdzięcza swoją nazwę Andrzejowi K0monieckiego (ok. 1658 – 1729), autorowi Dziejopisu żywieckiego, w którym to dziele jaskinia po raz pierwszy została literacko uwieczniona.

Zejście do Lasu

Z groty obieram wąską, ziemistą ścieżkę, prowadzącą w dół zbocza. Schodzę w ten sposób do wodospadu Dusiołek, największego wodospadu Beskidu Małego (3 metry wysokości). Następnie, idę wzdłuż potoku Dusica. Ponieważ ścieżka jest na tym odcinku bardzo słabo widoczna (a momentami wchodzi bezpośrednio do strumyka), zaczynam delikatnie wątpić w swoje umiejętności nawigacyjne. Szczęśliwie, niepewność nie trwa długo. Po pokonaniu ok. 300 metrów, moja wątła ścieżka dobija do szerokiej drogi gruntowej. Przez następne minuty biegnę lasem, by po ok. 2 kilometrach wyłonić się zza drzew wśród zabudowań miejscowości Las (gm. Ślemień). Kiedy pojawiam sie na otwartym terenie, przede mną otwiera się sympatyczna panorama widokowa na pobliskie szczyty Pasma Pewelsko-Krzeszowskiego, oddzielone od Beskidu Małego doliną Koconki.

Zbiegam do drogi głównej, a mianowicie do drogi wojewódzkiej nr 946, łączącej na tym odcinku Suchą Beskidzką z Żywcem. Co ciekawe, szosa biegnąca dnem doliny Koconki została utwardzona przez Austriaków już w I połowie XIX stulecia. Chodnik wybudowano tu jednak dopiero niedawno – w 2024 roku. Z Lasu pozostaje mi już tylko parę szybkich kilometrów do sąsiedniego Kukowa. Biegowa wycieczka na Łamaną Skałę i do Groty Komonieckiego wywołuje u mnie sporo prostej, dziecięcej radości. Wszystko było tak jak trzeba – czasem łagodnie, miejscami stromo, ale wszędzie bardzo zielono.

Data wycieczki: 4 lipca 2025 roku

Statystyki wycieczki: 15,5 km; 550 metrów różnicy wysokości [odcinek z Targoszowa do Lasu: 9,5 km; 410 metrów różnicy wysokości]

Dziękuję za poświęcenie czasu na przeczytanie mojego wpisu! Jeśli chcesz być na bieżąco z nowymi treściami, zapraszam do śledzenia mnie na Facebooku i Instagramie! Będę wdzięczny za każde polubienie, komentarz i udostępnienie. Jeżeli uważasz moje treści za wartościowe i chcesz mnie wesprzeć zapraszam do postawienia mi wirtualnej kawy na buycoffee.to.

Mapa wycieczki

Bibliografia

• Truś Radosław, Beskid Mały. Przewodnik, Oficyna Wydawnicza Rewasz, Pruszków 2023,
• Jaskinia Komonieckiego w bazie Państwowego Instytutu Geologicznego.